Cơ hội tái cấu trúc nguồn nhân lực

(DĐDN) - Theo đánh giá sơ bộ qua việc nộp hồ sơ thi CĐ ĐH năm nay, khối ngành kinh tế giảm mạnh, trong khi các ngành nông lâm, y dược, sư phạm thu hút nhiều thí sinh. Xu hướng này dễ hiểu trong bối cảnh nền kinh tế hiện đang gặp khó khăn, tuy nhiên, nó có phù hợp với chu kỳ kinh tế cũng như quy hoạch nhân lực từ nay đến 2020 đã được phê duyệt của Chính phủ?

Chỉ là điều kiện cần PGS, TS Trần Hoàng Ngân - Đại biểu Quốc hội Khóa XIII, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế TP HCM: Định hướng nghề nghiệp giữ vai trò rất quan trọng, nếu không sẽ rất lãng phí nguồn lực trong tương lai. Việc thay đổi xu hướng đăng ký ngành học cho thấy, sự lựa chọn của các em là phù hợp với xu hướng chung nhưng cần có những nghiên cứu đánh giá sâu hơn về định hướng phát triển của các ngành mà xã hội quan tâm để từ đó có sự đầu tư thích đáng. Chẳng hạn như: trong tương lai thì ngành sư phạm, khoa học, kỹ thuật, y dược sẽ có nhu cầu như thế nào? Ở đây, định hướng nghề nghiệp giữ vai trò rất quan trọng bởi nếu không sẽ rất lãng phí nguồn lực trong tương lai. Hiện tượng các thí sinh đăng ký vào các ngành nông lâm, y dược, sư phạm tăng mạnh là điều kiện để các ngành học này tuyển sinh được các sinh viên có chất lượng tốt, nâng chất lượng đầu vào và xa hơn là có thể cung ứng cho thị trường nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy   quạt công nghiệp   nhiên, đó mới chỉ là điều kiện cần bởi đây là thông số ban đầu. Điều quan trọng nhất là chất lượng các thí sinh đăng ký. Bởi trên thực tế, những năm gần đây, một số trường kinh tế cũng như trường y, dược, dù tỉ lệ “chọi” không lớn nhưng điểm trúng tuyển lại rất cao. Vì vậy, phải chờ đến kết quả thi mới có thể đánh giá toàn diện được. Ngoài ra, điều quan trọng là phải nhìn nhận dự đoán được tương lai 4 năm sau, tức là sau khi sinh viên tốt nghiệp ra trường, thị trường lao động sẽ như thế nào? Bên cạnh đó, cũng cần quan tâm đến khả năng, năng lực đào tạo, sự chuẩn bị, đầu tư của các trường ĐH mà các thí sinh có xu hướng đăng ký dự thi. Chất lượng đầu vào tốt nhưng để có một “sản phẩm” tốt cung ứng cho thị trường phụ thuộc rất nhiều vào cơ sở vật chất, giáo trình, giảng viên... của các trường ĐH. Từ hiện tượng trên cần có những nghiên cứu kỹ lưỡng để đây không chỉ là hiện tượng ngắn hạn chạy theo xu hướng nhất thời mà phải coi đây là cơ hội tái cấu trúc nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển KT - XH của đất nước trong những năm tới. Định hướng rõ ràng TS Nguyễn Lê Minh - Chuyên gia kinh tế lao động: Các DN, đặc biệt là DN nhà nước cũng cần phải có sự thay đổi trong xu hướng sử dụng lao động. Hiện nay, theo thống kê hồ sơ của các thí sinh tham dự kỳ thi Đại học thì các ngành kinh tế, ngân hàng đang dần “hẻo” thí sinh đăng ký dự thi mà tập   quạt hơi nước   trung nhiều vào lĩnh vực nông lâm nghiệp, y dược. Tôi hoàn toàn ủng hộ lựa chọn của các em và cho rằng đây là một hiện tượng tốt. Bởi lẽ, dù chúng ta có phát triển như thế nào thì nền tảng đi lên của VN vẫn là một nước nông nghiệp. Hiện vẫn có khoảng hơn một nửa số dân VN sống bằng nghề nông. Nói như vậy, không có nghĩa tôi ủng hộ ngành nông nghiệp mà phó thác các ngành kinh tế khác. Tuy nhiên, nông nghiệp của VN hiện nay không còn là “con trâu đi trước cái cày theo sau” mà là một nền nông nghiệp cơ khí hóa hiện đại, với nhiều thiết bị máy móc giúp cho quá trình sản xuất đạt hiệu quả cao. Vì vậy, các thí sinh khi đăng ký tham dự vào lĩnh vực này cũng cần phải định hướng rõ và không nên chủ quan cho rằng, đây là một ngành dễ đầu vào cũng như trong quá trình học sẽ dễ hơn các ngành khác. Điều tôi muốn nói ở đây là các DN, đặc biệt là DN nhà nước cũng cần phải có sự thay đổi trong xu hướng sử dụng lao động. Bởi lẽ, trên thực tế có nhiều DN đăng thông tin tuyển dụng lao động nhưng lại quy định chỉ tuyển dụng thí sinh tốt nghiệp hệ chính quy. Vậy tôi đặt câu hỏi: Chúng ta mở ra các trường ngoài công lập làm gì, và cho đào tạo với mục đích gì? Trong khi đó, ở các nước như: Anh, Australia hay Mỹ họ không coi trọng việc bằng cấp mà quan trọng là khi tuyển sinh vào anh có làm được việc hay không. Vì vậy, đối với các DN VN nói chung chúng ta cần phải có sự thay đổi trong phương thức sử dụng lao động, cần xác định là sử dụng người lao động chứ không sử dụng bằng cấp. Ngoài ra, để tránh tình trạng đào   máy phát điện   tạo xong rồi không sử dụng gây lãng phí, cần phải có sự chung tay giúp sức từ nhiều phía: Nhà nước - DN - cơ sở đào tạo... Cần quy hoạch ngành PGS, TS Lê Quân - Trưởng Ban tổ chức cán bộ, Đại học Quốc gia Hà Nội: Đào tạo một sinh viên chu kỳ từ 4-7 năm trong khi đó chu kỳ kinh tế 3-5 năm, nếu không dự báo tốt sẽ rất dễ bị rơi vào tình trạng lệch với nhu cầu thị trường, lãng phí. Hiện tượng khối ngành kinh tế giảm mạnh trong khi các ngành nông lâm, y dược, sư phạm thu hút nhiều thí sinh đăng ký dự thi năm nay phản ánh xu hướng đi theo lát cắt cạnh tranh lâu dài và bền vững của các DN VN. Theo số liệu thống kê của những năm gần đây, các DN ngành dược, các DN sản xuất dựa trên lợi thế của VN như nông lâm sản ít chịu tác động xấu của khủng hoảng và có sức cạnh tranh tốt. Và đây là những lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng trong tương lai. Hiện tượng trên cũng cho thấy sự nhìn nhận đúng và tích cực của xã hội, đi vào các ngành mà thực chất xã hội cần nhiều hơn. Tuy nhiên, cần lưu ý về nhu cầu thực tế của các ngành này. Nếu cứ chạy theo nhu cầu của thị trường thì sẽ luôn bị chậm nhịp 3 - 5 năm. Đào tạo một sinh viên chu kỳ từ 4 -7 năm trong khi đó chu kỳ kinh tế 3-5 năm, nếu không dự báo tốt sẽ rất dễ bị rơi vào tình trạng lệch với nhu cầu thị trường, lãng phí. Bởi có thể hiện nay nhu cầu của thị trường về ngành đó lớn nhưng 5 năm sau lại   Máy hút mùi   bão hòa. Từ hiện tượng trên, để giải quyết bài toán nguồn nhân lực cho tương lai, phù hợp với mục tiêu tổng quát phát triển nhân lực VN thời kỳ 2011-2020 là đưa nhân lực VN trở thành nền tảng và lợi thế quan trọng nhất để phát triển bền vững đất nước, hội nhập quốc tế và ổn định xã hội, nâng trình độ năng lực cạnh tranh của nhân lực nước ta lên mức tương đương các nước tiên tiến trong khu vực, trong đó một số mặt tiếp cận trình độ các nước phát triển trên thế giới đòi hỏi một bài toán mang tính tổng thể. Trước hết, cần phải có quy hoạch ngành và chuyên ngành một cách cụ thể, đặc biệt là nghiên cứu tập trung vào các ngành đi theo lợi thế cạnh tranh và phát triển bền vững của VN. Trên cơ sở đó đưa ra nhu cầu về nguồn nhân lực của từng ngành trong tương lai. Đẩy mạnh kết nối Bà Nguyễn Thị Hải Vân - Phó Cục trưởng Cục lao động việc làm, Bộ LĐ-TB-XH: Một số nhóm nghề gặp khó khăn trong tuyển dụng vì cung không đủ cầu như một số ngành chuyên môn bậc cao, bậc trung... Kết quả dự báo thị trường lao động năm 2013 cho thấy, có sự thay đổi trong nhu cầu tuyển dụng lao động theo nghề so với năm trước. Những nghề có nhu cầu tuyển dụng nhiều nhất trong năm nay là nghề thợ xây, thợ mộc, thợ nề; nhóm nghề khai thác mỏ, xây dựng, công nghiệp, giao thông vận tải; nhóm nghề vận hành máy sản xuất nguyên liệu dệt, vận hành máy may, vận hành máy đóng giày, dép; nghề nhuộm,   Máy khử mùi   cắt may; nghề bán hàng, nhân viên thu tiền và bán vé; nghề lắp ráp máy cơ khí, thiết bị điện và điện tử,…; kỹ thuật viên khoa học vật lý và kỹ thuật bậc trung như kỹ thuật viên điện, kỹ thuật viên kỹ thuật xây dựng, kỹ thuật viên kỹ thuật cơ khí,…; nhà chuyên môn bậc cao về kỹ thuật (trừ kỹ thuật điện) như kỹ sư kỹ thuật xây dựng, kỹ sư cơ học cơ khí, kỹ sư công nghiệp chế biến, chế tạo,…; nhóm lao động có kỹ năng thị trường trong lâm nghiệp, thủy sản. Vì vậy, lựa chọn của các thí sinh trong kỳ thi ĐH năm nay cũng là điều tất yếu và dễ hiểu. Khi các khối ngành nông lâm ngư nghiệp có xu hướng tuyển dụng nhiều lao động thì một số nhóm nghề gặp khó khăn trong tuyển dụng vì cung không đủ cầu. Đây chủ yếu là những ngành chuyên môn bậc cao như: kỹ sư khai thác mỏ, luyện kim và các ngành liên quan, kỹ sư hóa học, kỹ sư về công nghiệp chế biến, chế tạo; bậc trung gồm: kỹ thuật viên khoa học hóa học và vật lý, kiểm soát viên quy trình sản xuất kim loại, kỹ thuật viên thú y và phụ tá. Do đó, trong thời gian tới cần tăng cường công tác đào tạo nguồn lao động chất lượng cao đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh kết nối cung - cầu giữa người lao động và DN. Cần có những nghiên cứu kỹ lưỡng để việc chọn nghề nghiệp không chỉ là hiện tượng ngắn hạn chạy theo xu hướng nhất thời mà phải coi đây là cơ hội tái cấu trúc nguồn nhân lực lâu dài. Phan Nam, Mai Thanh Thực hiện